Her çi qas ciwanên îroyîn narkotîkan bi kar nayînin
mîna ku nifşên berê dikirin, narkotîk dîsa jî probleman tînin meydanê.
Lê dîsa jî îro nêrîna gelek mirovan
li ser narkotîkan pir nerm e.
Werin em bala xwe bidin çend nuqteyên muhîm
ên ku gerek hûn wek dê û bav zanibin.
Em bi alkolê dest pê bikin? — Belê, dest pê bikin.
Alkol li ser beden û hiş tesîr dike.
Ji ber alkolê tu dikarî tiştên wisa bikî yên ku tu bi normalî nakî.
Tiştên wisa ku tuyî poşman bibî.
Ciwan bixwe dibêjin ku ew bi gelemperî rastî probleman tên
gava ku ew vedixwin.
Ji bîr neke, îzin nîne ku tu ji bo zarokan
Alkolê bikirî yan jî ji wan re bifiroşî.
Kindir dermanê narkotîk, a herî belavbûyî ye ku neqanûnî ye.
Kindir zerarê dide mejî
û dikare hişê te gêj û sist bike.
Li te dikare zor bê ku tu tiştên nûçêbûyî bînî bîra xwe
û tiştên nû bielimî.
Wisa jî tirs dikare bikeve dilê mirovan
wek panîkatak û depresyon.
Li mektebê jî gelek problem çedibin. Mesela,
li dersan paş ketin yan problemên li malbatê.
Li gor Qanûnê, bikaranîna kindirê dikare bibe sebeba cezayê.
Û kesên ku qeyda cezayê distînin
rastî probleman tên, mesela,
ew nikarin ji xwe re îş yan ajonameyê bi dest bixin.
Tramadol dermanê narkotîk e,
û bi morfîn û heroîn ve girêdayî ye.
Tramadol li ser her mirovî bi awayekî cuda tesîr dike.
Hin kes dixwazin her tim razin,
lê ew bi gelemperî xwe baş hîs dikin.
Yan belkî pir aktîf in, û enerjiya wan tije ye.
Pir zor e ku mirov dev ji tramadolê bidin.
Û mirov di demeke kin de doza xwe zêde dike,
ku xwe wisa hîs bikin.
Dozên mezin dikarin bibin sebeba
vegertinên xerab wek
nexweşiya dilan, û nefeskirina xerab. — Hmmm, baş.
Lê nîkotîn? Ma ew jî ne narkotîk e?
— Belê, rast e. Nîkotîn jî pir xerab e.
Û ev di hemû madeyên tabakê de hene, wek cixare û birnût.
Lê ew wisa jî dikare bi dozekî mezin di berhemên bê duman de hebe.
Di birnûta spî de weke 4 caran zêdetir
nîkotîn heye, ji birnûta normal de.
Ma nîkotîn bizerar e?
— Helbet, ev hemû tişt pir bizerar in.
Ev dikarin kanserê bi pêş bixin.
Û gelek nexweşiyên din jî di pişik, damar û dil de.
Ew dikarin li ser xewê jî tesîr bikin. — Temam.
Em niha li ser oksîdê nîtrî xeber bidin?
Oksîdê nîtrî bi zêdeyî di van salan de tê bi kar anîn.
Oksîdê nîtrî ku ciwan bi kar tînin ji dermanên normal girantir in.
Û mirovan ji bo wextekî kin kêfxweş dike.
Mesela, ew ji çîpên oksîdê nîtrî yan belavkerên krema spî tê,
û bi balonê ve tê kişandin.
Kesên ku wisa dikin, nikarin baş nefesê bikişînin û dikarin bixeriqin jî.
Eger mirov bi zêdeyî vê bi kar bîne ev dikare zerarê bide
nervê yan hiş û aqilê.
Wê baş be ku tu bizanî ku bi gelemperî
kesên ku oksîdê nîtrî bi kar tînin, wisa jî alkolê vedixwin
yan narkotîkên din bi kar tînin.
Bi gelemperî gava narkotîkek tê dîtîn
narkotîkên din jî tên dîtin.
Gelo tu wek mirovekî gihîştî dikarî çi bikî?
Tiştê herî muhîm sohbet e.
Rind guh bide û xîret bike ku tu li ser hemû mijaran sohbet bikî.
Mesela, mekteb, heval, û tiştên balkêş.
Bi saya vê hûn dikarin li ser mijarên zortir jî sohbet bikin,
wek alkol û narkotîkên din.
Ne lazim e ku sohbetên we bêqisûr bibin.
Lê eger zor be tu dikarî
bi kesekî din re sohbet bikî.
Bi hev re hûn dikarin qerarê bidin,
çi qanûn deynin û destekê bidin hev.
Muhîm e ku zarok bizanin ku gerek ew çi bikin
û ji wan çi tê hêvî kirin.
Sînoran deyne û nêrîna xwe zelal bike.
9 ji 10 zarokan bi eslê xwe difikirin ku baş e
gava dê û bav li ser alkolê qanûnan datînin.
Ji bîr neke, rola te muhîm e. “Na” ya te jî muhîm e